Ortodoks ekonomi, ekonominin genel kabul görmüş kurallarla yönetilmesidir. Heterodoks ekonomi ise bu kuralların dışına çıkan ekonomi politikalarıdır. Bu ders, haberlerde sık geçen dört terimi ayırt etmeni sağlar.
Dört yaklaşım
Ortodoks ekonomi: Enflasyon yükselince faiz artırılır, bütçe disiplini korunur, piyasaya az müdahale edilir. Dünyadaki merkez bankalarının çoğu bu yaklaşımı uygular. İngilizcesi Orthodox Economics'tir.
Heterodoks ekonomi: Genel kabul görmüş kuralların dışına çıkan uygulamalardır. Kur kontrolü, sermaye kontrolü ve "faiz düşerse enflasyon düşer" gibi ana akımdan farklı politikalar içerir. İngilizcesi Heterodox Economics'tir.
Neoklasik ekonomi: Bir politika değil, bir düşünce okuludur. İnsanların ve şirketlerin rasyonel kararlar verdiğini, fiyatların arz ve talep ile belirlendiğini savunur. Bugünkü ana akım ekonominin temelidir. İngilizcesi Neoclassical Economics'tir.
Liberal ekonomi: Devletin ekonomiye mümkün olduğunca az karışmasını savunur. Serbest ticaret, düşük vergi ve az düzenleme ister. Devletin rolünü mülkiyet hakkını korumak ve temel kamu hizmetlerini sağlamakla sınırlar. İngilizcesi Liberal Economics'tir.
Gerçek örnekler
- Heterodoks: Türkiye 2021 ile 2023 arasında yüksek enflasyona rağmen faiz indirdi. Lira sert değer kaybetti, enflasyon %85'i geçti.
- Ortodoks: Türkiye 2023 ortasında ortodoks politikaya döndü. Faiz kademeli olarak Mart 2024'te %50'ye çıkarıldı ve enflasyon düşmeye başladı.
- Liberal: 1980'lerde İngiltere'de Thatcher, ABD'de Reagan vergileri düşürdü, devlet şirketlerini özelleştirdi ve piyasaları serbestleştirdi.
Akılda tut
- Yabancı yatırımcı öngörülebilir, ortodoks politikayı tercih eder. Bir ülke ortodoks politikaya dönünce genelde CDS düşer, yabancı para girer ve para birimi güçlenir. Heterodoks politikada çoğu zaman bunun tersi olur.
- Neoklasik bir okul, ortodoks ve heterodoks birer politika tarzı, liberal ise devletin rolüne dair bir görüştür. Aynı eksende değillerdir.
Özet
Ortodoks ekonomi ana akım kurallara, heterodoks ekonomi bu kuralların dışındaki uygulamalara dayanır. Neoklasik ekonomi ana akımın teorik temeli, liberal ekonomi ise devletin az müdahalesini savunan görüştür.
Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.