Devalüasyon, sabit kur uygulayan bir ülkenin para biriminin değerini yabancı paralara karşı bilerek düşürmesidir. Kararı hükümet ya da merkez bankası verir. İngilizcesi Devaluation'dır.
Tersine, yani para biriminin değerini bilerek yükseltmeye revalüasyon denir.
Neden yapılır?
- İhracatı artırmak: Ülkenin ürünleri yabancılar için ucuzlar.
- İthalatı azaltmak: Yabancı ürünler pahalanır, halk yerli ürüne yönelir.
- Cari açığı kapatmak: İhracat artıp ithalat azalınca açık küçülür.
- Rezervi korumak: Kuru savunacak döviz kalmayınca başka çare kalmaz.
Örnek
Sabit kur uygulayan bir ülke düşün, para birimine lira diyelim. 1 dolar 10 lira. Hükümet kuru 1 dolar = 12 liraya çekiyor. Dolar artık %20 daha pahalı. Buna günlük dilde %20 devalüasyon denir. (Liranın dolar karşısındaki kaybı ise 2 ÷ 12 ≈ %16,7'dir.)
- İthalat pahalanır: 100 dolarlık bir telefon eskiden 1.000 liraydı, artık 1.200 lira.
- İhracat ucuzlar: Bu ülkenin 1.200 liralık bir halısını yabancılar eskiden 120 dolara alıyordu, artık 100 dolara alıyor.
Gerçek örnekler
- Türkiye, 2001: Şubat krizinde Türkiye sabit kuru savunamadı ve dalgalı kura geçti. Dolar birkaç günde liraya karşı yaklaşık %40 yükseldi.
- Çin, 2015: Çin yuanı bir gecede yaklaşık %2 devalüe etti. Küçük bir oran olmasına rağmen dünya piyasalarında sert satışa yol açtı.
Akılda tut
- Dışa bağımlı ülkelerde enflasyon yaratır. Hammaddesini ithal eden bir ülkede devalüasyon üretim maliyetini artırır ve maliyet enflasyonuna yol açar. Devalüasyon, ihracatı güçlü ve ithalata az bağımlı ülkelerde daha çok işe yarar.
- Dalgalı kurda devalüasyon olmaz, değer kaybı olur. Dalgalı kurda para birimini piyasa düşürür. Buna değer kaybı denir, İngilizcesi Depreciation'dır. Türkiye'de günlük dilde ikisi karıştırılır ve liranın her düşüşüne devalüasyon denir.
Özet
Devalüasyon, sabit kurda para biriminin bilerek ucuzlatılmasıdır. İhracatı destekler, ithalatı pahalandırır ve ithalata bağımlı ülkede enflasyonu artırır. Dalgalı kurdaki düşüşün adı değer kaybıdır.
Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.