Sabit kur, para biriminin dolara ya da euroya sabitlendiği sistemdir. Kuru piyasa değil, merkez bankası belirler. Dalgalı kur ise para biriminin değerini piyasanın belirlediği sistemdir. İngilizceleri Fixed Exchange Rate ve Floating Exchange Rate'tir.
Sabit kurda merkez bankası, elindeki döviz rezervleriyle alım satım yaparak kuru ilan ettiği seviyede tutar. Döviz rezervi, merkez bankasının kasasında tuttuğu yabancı para ve benzeri varlıklardır. Dalgalı kurda merkez bankası kura doğrudan müdahale etmez.
Örnekler
- Sabit kur: Hong Kong doları 1983'ten beri dolara bağlıdır. Suudi Arabistan riyali de 1 dolar = 3,75 riyal seviyesine bağlıdır.
- Dalgalı kur: ABD doları, İngiliz sterlini, euro ve Japon yeni dalgalı kurdur.
Sabit kurun artısı ve eksisi
- Artı: Kur öngörülebilir. İhracatçı ve ithalatçı yarın kurun ne olacağını bilir.
- Eksi: Merkez bankasının kuru savunacak kadar döviz rezervi olmalıdır. Rezerv biterse kur bir anda çöker.
Dalgalı kurun artısı ve eksisi
- Artı: Merkez bankası rezervlerini kur savunmasına harcamaz, faizi ülkenin kendi ekonomisine göre belirleyebilir. Kur dış şokları kendiliğinden emer.
- Eksi: Kur her gün değişir, belirsizlik yaratır.
Gerçek örnek: Kara Çarşamba, 1992
İngiltere sterlini Alman markına yakın bir seviyede tutmaya çalışıyordu. Yatırımcılar bu seviyenin sürdürülemeyeceğini düşünüp sterlin sattı. BoE rezervlerini harcadı ve faizi aynı gün iki kez artırdı, ama kuru savunamadı. İngiltere sistemden çıktı ve sterlin sert değer kaybetti. Bu güne Kara Çarşamba denir. George Soros bu işlemden yaklaşık 1 milyar dolar kazandı.
Akılda tut
- Sabit kur, rezerv kadar güçlüdür. Rezervi azalan bir ülkenin sabit kuru risk altındadır.
- Dalgalı kurda dalgalanma bir kusur değil, şok emicidir.
Özet
Sabit kurda kuru merkez bankası rezervleriyle savunur, dalgalı kurda piyasa belirler. Sabit kur öngörülebilirlik, dalgalı kur esneklik sağlar. Rezervi tükenen sabit kur çöker.
Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.