Cari denge, bir ülkenin yurt dışından kazandığı para ile yurt dışına ödediği para arasındaki farktır. İngilizcesi Current Account Balance'tır.
- Cari açık: Ülkenin yurt dışına ödediği para kazandığından fazladır. Ülke ürettiğinden fazlasını harcıyor demektir. İngilizcesi Current Account Deficit'tir.
- Cari fazla: Tersidir. Ülke yurt dışından ödediğinden fazla para kazanır. İngilizcesi Current Account Surplus'tır.
4 parçası
- Mal ticareti: Mal ihracatı ile mal ithalatı arasındaki fark. En büyük kalemdir.
- Hizmetler: Turizm, taşımacılık, yazılım ve finans gibi hizmetlerden elde edilen gelir ile ödenen gider arasındaki fark.
- Yatırım gelirleri: Yurt dışındaki yatırımlardan gelen faiz ve kâr payı ile yabancı yatırımcılara ödenen faiz ve kâr payı arasındaki fark.
- Transferler: Karşılıksız gelen ve giden paralar. Yurt dışında çalışanların ailelerine gönderdiği para buna örnektir.
Örnek
Bir ülke yılda 300 milyar dolarlık ihracat yapıyor, 350 milyar dolarlık ithalat yapıyor. Diğer kalemler başa baş.
Cari denge = 300 − 350 = −50 milyar dolar
Ülke 50 milyar dolar cari açık veriyor. Bu açığı kapatmak için yurt dışından borç almalı ya da yabancı yatırım çekmelidir.
Akılda tut
- Cari açık GSYİH'ya oranla okunur. Cari açığın GSYİH'nın %5'ini geçmesi genelde riskli kabul edilir.
- Cari açık para birimini kırılgan yapar. Açığı kapatacak yabancı para gelmeyi keserse para birimi sert değer kaybeder. Türkiye 2018'de bunu yaşadı ve lira birkaç ayda değerinin yaklaşık %40'ını kaybetti.
- ABD istisnadır. ABD yıllardır yüksek cari açık verir ama sorun yaşamaz, çünkü dünya ticareti ve rezervleri büyük ölçüde dolarla döner. Dünyanın dolara olan talebi bu açığı finanse eder.
Özet
Cari denge, ülkenin dünyayla para alışverişinin net sonucudur. Cari açık dış finansman gerektirir ve para birimini kırılgan yapar. Açığın büyüklüğü GSYİH'ya oranla değerlendirilir.
Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.