Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel olarak sürekli artmasıdır. Fiyatlar arttıkça aynı parayla daha az şey alırsın. İngilizcesi Inflation'dır.
Tek bir ürünün pahalanması enflasyon değildir. Enflasyon; gıda, kira, ulaşım ve giyim gibi birçok kalemden oluşan bir sepetin toplam fiyatının artmasıdır.
Enflasyon nasıl hesaplanır?
Enflasyon = (Bu yılki sepet fiyatı − Geçen yılki sepet fiyatı) ÷ Geçen yılki sepet fiyatı
Örnek: Geçen yıl 100 dolara aldığın sepet bu yıl 103 dolar.
Enflasyon = (103 − 100) ÷ 100 = %3
Elindeki 100 dolar artık geçen yılki sepetin tamamını almaya yetmiyor. Enflasyon, paranın değer kaybetmesidir.
Enflasyon neden olur?
Enflasyon iki yoldan oluşur: talep fazla olduğu için ya da üretim pahalandığı için.
Talep enflasyonu
Talep, üretimden hızlı artınca oluşur. Alıcı fazla olduğu için satıcılar fiyatı yükseltir. İngilizcesi Demand-Pull Inflation'dır.
Bir dükkânda 2 kalem var ve 5 müşteri kalem almak istiyor. Dükkân sahibi fiyatı artırır, çünkü yüksek fiyata da alıcı bulur. Bütün ekonomide aynı şey olunca fiyatlar genel olarak yükselir.
Nedenleri:
- Ucuz kredi: borç almak kolaylaşınca harcama artar
- Devletin harcamalarını artırması ya da halka para dağıtması
- Ekonominin hızlı büyümesi ve maaşların artması
Gerçek örnek: ABD'de 2020 ve 2021'de kredi çok ucuzdu ve devlet halka doğrudan çek gönderdi. Talep patladı, üretim yetişemedi. Enflasyon Haziran 2022'de %9,1 ile 40 yılın zirvesine çıktı.
Maliyet enflasyonu
Üretim maliyetleri arttığı için oluşur. Şirketler artan maliyeti fiyatlara yansıtır. İngilizcesi Cost-Push Inflation'dır.
Petrol fiyatı ikiye katlanıyor. Kamyonla taşınan her ürünün nakliyesi, plastikten yapılan her ürünün üretimi pahalanıyor. Şirketler bu maliyeti fiyatlara ekliyor. Talep artmadığı halde fiyatlar yükseliyor.
Nedenleri:
- Petrol, doğalgaz ve hammadde fiyatlarının artması
- Maaşların artması
- Tedarik zincirinin bozulması
- İthalat yapan ülkede para biriminin değer kaybetmesi
Gerçek örnek: 2022'de Rusya-Ukrayna savaşıyla Avrupa'da enerji fiyatları patladı. İngiltere'de enflasyon Ekim 2022'de %11,1 ile 41 yılın zirvesine çıktı.
Akılda tut
- ABD'nin merkez bankası Fed'in enflasyon hedefi %2'dir. İngiltere Merkez Bankası'nın (BoE) hedefi de %2'dir.
- Kasada duran nakit her yıl enflasyon kadar erir. Bu yüzden para bir yatırım aracında tutulur.
- Enflasyonun türü önemlidir. Talepten mi maliyetten mi geldiği, buna karşı hangi aracın işe yarayacağını belirler.
Özet
Enflasyon, fiyatların genel ve sürekli artışıdır. Ya talep üretimi aştığı için (talep enflasyonu) ya da üretim pahalandığı için (maliyet enflasyonu) oluşur ve paranın alım gücünü düşürür.
Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.