Enflasyonla mücadele, merkez bankasının ve hükümetin fiyat artışlarını yavaşlatmak için kullandığı araçların bütünüdür. Bazı araçlar her iki enflasyon türünde de işe yarar, bazıları sadece birinde.
Genel araçlar
- Faiz artırımı: Ana araçtır. Talep enflasyonunda kredi pahalanır ve harcama azalır. Maliyet enflasyonunda maliyeti doğrudan düşürmez, çünkü petrol fiyatını merkez bankası belirlemez. Ama maliyet artışının maaşlara, diğer fiyatlara ve beklentilere yayılmasını önler.
- Beklenti yönetimi: Merkez bankası "enflasyon hedefe inene kadar faizi yüksek tutacağız" diye açıkça söyler. İnsanlar fiyatların artmaya devam edeceğine inanmazsa enflasyon daha kolay düşer. İngilizcesi Forward Guidance'tır.
Talep enflasyonuna özel araçlar
- Parasal sıkılaşma: Merkez bankası piyasadaki para miktarını azaltır.
- Maliye politikası: Hükümet harcamalarını kısar ya da vergileri artırır. Halkın elindeki para azalır, talep düşer.
Maliyet enflasyonuna özel araçlar
- Fiyat sübvansiyonu: Devlet pahalanan kalemin bir kısmını kendisi öder. İngiltere 2022'de elektrik ve doğalgaz faturalarına tavan koydu, aradaki farkı devlet ödedi.
- Rezerv satışı: Devlet stratejik stoklarını piyasaya sürer. ABD 2022'de benzin fiyatını düşürmek için petrol rezervlerinden satış yaptı.
- Vergi indirimi: Devlet pahalanan kalemin vergisini düşürür. İngiltere 2022'de akaryakıt vergisini indirdi.
Maliyet enflasyonuna karşı araçların çoğu merkez bankasında değil, hükümettedir.
Gerçek örnekler
- ABD, 1980: Enflasyon %14'ü geçti. Fed Başkanı Paul Volcker faizi %20'ye kadar çıkardı. Ekonomi resesyona girdi, ama enflasyon birkaç yılda %4'ün altına indi.
- Türkiye, 2021 ile 2024 arası: Merkez bankası "faizi düşürürsek maliyetler düşer, enflasyon da düşer" görüşüyle faizi %19'dan %8,5'e indirdi. Lira değer kaybetti, ithalat pahalandı ve enflasyon Ekim 2022'de %85'i geçti. 2023 ortasında bu politikadan dönüldü ve faiz Mart 2024'te %50'ye çıkarıldı.
Akılda tut
- Faiz artırımı enflasyonu hemen düşürmez. Etkisi genelde 12 ila 18 ay içinde görülür.
- Faiz artırımının bedeli vardır. Ekonomi yavaşlar, işsizlik artabilir. Merkez bankası enflasyonu düşürürken ekonomiyi resesyona sokmamaya çalışır. Buna yumuşak iniş denir.
- Faiz artırım dönemleri genelde hisseler için zor geçer. Merkez bankası faiz indirmeye başladığında hisseler ve altın çoğu zaman yükselir.
Özet
Enflasyonla mücadelede faiz ve beklenti yönetimi her durumda, sıkılaşma ve maliye politikası talep enflasyonunda, sübvansiyon ve vergi indirimi maliyet enflasyonunda kullanılır. Amaç enflasyonu resesyona yol açmadan düşürmektir.
Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.